การออกแบบโคกหนองนาโมเดล: การคำนวณปริมาตรน้ำ คลองไส้ไก่ และการจัดสรรพื้นที่ 30:30:30:10

"โคก หนอง นา โมเดล" เป็นการประยุกต์ทฤษฎีใหม่และหลักกสิกรรมธรรมชาติ เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้งอย่างยั่งยืน โดยเปลี่ยนพื้นที่แห้งแล้งให้กลายเป็นระบบนิเวศที่สมบูรณ์

1. องค์ประกอบหลัก 3 ส่วนของโคกหนองนา

1. โคก (ดินที่ขุดขึ้นมา): ปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง (พอกิน พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น) และสร้างที่อยู่อาศัย เลี้ยงสัตว์
2. หนอง (สระน้ำประจำแปลง): ขุดสระน้ำให้มีรูปทรงคดเคี้ยวตามธรรมชาติ มี ตะพัก 2-3 ชั้น เพื่อให้แสงแดดส่องถึงก้นตะพัก เกิดอาหารธรรมชาติสำหรับสัตว์น้ำ
3. นา (แปลงปลูกข้าว): ปรับคันนาให้สูงและกว้าง (กว้าง 1-2 เมตร สูง 1 เมตร) เพื่อใช้คันนาปลูกพืชผักและกักเก็บน้ำไว้ในแปลงนาได้ลึกถึง 50-80 ซม.

2. สูตรคำนวณปริมาตรน้ำที่ต้องกักเก็บ

$$\text{ปริมาณน้ำที่ต้องการ (ลบ.ม.)} = \text{พื้นที่เพาะปลูก (ไร่)} \times 1,600 \times \text{ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายปี (เมตร)} \times \text{สัมประสิทธิ์การสูญเสีย}$$

• แปลงขนาด 3 ไร่ ควรขุดหนองให้สามารถจุน้ำได้อย่างน้อย 4,000 - 6,000 ลูกบาศก์เมตร เพื่อให้มีน้ำเพียงพอตลอดฤดูแล้ง

3. การขุดคลองไส้ไก่และหลุมขนมครก

• คลองไส้ไก่: ร่องน้ำคดโค้งขนาดกว้าง 50-80 ซม. ลึก 50 ซม. ขุดเชื่อมต่อระหว่างหนองน้ำและกระจายไปทั่วแปลง เพื่อนำความชื้นซึมลงสู่ใต้ผิวดิน
• หลุมขนมครก: หลุมดักตะกอนขุดเป็นระยะๆ ในคลองไส้ไก่ ช่วยชะลอการไหลของน้ำ ดักเก็บดินเลนที่มีธาตุอาหาร และเป็นจุดให้น้ำซึมลงสู่ชั้นน้ำบาดาลตื้น